Η ΔΗΜΟΦΙΛΗΣ ΠΑΡΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ "ΜΕΣΣΑΠΙΟΣ"

Στον Δήμο Μεσσαπίων (νυν Διρφύων-Μεσσαπίων), οι πάντες έχουν υιοθετήσει μια λαϊκή ετυμολογική ερμηνεία του ονόματος "Μεσσάπιος" την οποία είχε δημοσιεύσει ο Λ. Παπακωνσταντίνου πριν από τέσσερις δεκαετίες. Σήμερα ίδιαίτερα, με τη συνδρομή του διαδικτύου, η εν λόγω ερμηνεία έχει καταστεί δόγμα (σε τοπικό επίπεδο πάντα) και αναπαράγεται αβασάνιστα με κάθε πρόσφορο τρόπο, ακόμη και στο χώρο της εκπαίδευσης.
 
Σχετικά με τη συγκεκριμένη ερμηνεία και προς αποκατάσταση των πραγμάτων μια ώρα αρχύτερα, παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα από το υπό έκδοση βιβλίο μου "Μεσσαπικά":

 
Ιδού γιατί δεν ευσταθεί η ερμηνεία Παπακωνστντίνου...
  
"... Αντιθέτως, όμως, δεν τίθεται ζήτημα ετυμολογικής συγγένειας του εξεταζόμενου ονόματος και των προαναφερθέντων ομορρίζων του προς ορισμένα ονόματα που απλώς εμφανίζουν ομοιότητα κατά το στοιχείο απ- του θέματός τους, όπως για παράδειγμα το προσηγορικό άπιος (η), που είναι ταυτόσημο της αχλαδιάς (εξού η απιδιά και το απίδι), καθώς επίσης το επίθετο άπιος, -α, -ον (=μεμεκρυσμένος), το ρήμα άπτω (=προσαρμόζω, ανάβω, αγγίζω) κ.ά. Κατ' ανάλογο τρόπο, υφίσταται ομοιότητα ως προς το θέμα και με τις λατινικές λέξεις apis (=μέλισσα) και apium (=σέλινο), χωρίς όμως τούτο να συνεπάγεται κατ' ανάγκη και ετυμολογική συγγένεια μεταξύ τους.
      Επί τη ευκαιρία, θα αναφερθώ σε μια χαρακτηριστική περίπτωση λαϊκής ετυμολογικής ερμηνείας (παρετυμολογίας) του ονόματος, η οποία έχει διατυπωθεί από τον συντοπίτη ερευνητή Λεωνίδα Παπακωνσταντίνου και τυγχάνει μάλιστα καθολικής αποδοχής στον Δήμο Διρφύων-Μεσσαπίων Ευβοίας. Βασιζόμενος στην απλή ομοιότητα κατά το στοιχείο απ- και περιοριζόμενος αποκλειστικά και μόνο στην ερμηνεία του ευβοϊκού ποταμωνυμίου Μεσσάπιος, ο Λ. Παπακωνσταντίνου, θεώρησε ότι στη θέση του β' συνθετικού του ονόματος βρίσκεται το ρήμα άπτω, το οποίο στη μέση φωνή σημαίνει αγγίζω, υποστηρίζοντας τοιουτοτρόπως ότι έλαβε το όνομα Μεσσάπιος ο ποταμός του δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων, επειδή "πιάνει το μέσο της Εύβοιας και χωρίζει με μαθηματική ακρίβεια σε δύο ίσα μέρη όλο το νησί" (Λ. Παπακωνσταντίνου, Η Ευβοϊκή Μεσσαπία, Αθήνα 1972, σ. 29). Η εν λόγω ερμηνεία δεν είναι βεβαίως δυνατόν να ευσταθεί, δεδομένου ότι το ρήμα άπτω (και άπτομαι), τόσο στα σύνθετα όσο και στα παράγωγά του, έχει χαρακτήρα θέματος "τ" ή "ψ" ή "φ", (π.χ. απτ-ός, αψ-ίς, αφ-ή, περί-απτ-ον, χειρ-αψ-ία, αψ-ί-θυμος, συν-αφ-ής κλπ.), επ' ουδενί όμως "π". Συνεπώς, αν στο β' συνθετικό του ονόματος βρισκόταν το ρήμα άπτω, τότε ο ποταμός θα έπρεπε να καλείται είτε Μεσσάπτιος είτε Μεσσάψιος είτε Μεσσάφιος, αλλά οπωσδήποτε όχι Μεσσάπιος. Προς τούτοις, είναι ανακριβές ότι ο Μεσσάπιος ποταμός "πιάνει" το μέσο της Ευβοίας, καθότι το γεωγραφικό μέσο της Ευβοίας τοποθετείται σαφώς νοτιότερα, και ο ποταμός που όντως χωρίζει τη νήσο σε δύο ίσα μέρη, είναι αναμφίβολα ο Λήλας. Επιπλέον, παραβλέπει ο Λ. Παπακωνσταντίνου και το γεγονός ότι το θέμα Μεσσαπ- δεν απαντάται αποκλειστικά στο όνομα του συγκεκριμένου ποταμού, ούτε μόνο στην Εύβοια, αλλά και σε αρκετά ακόμη τοπωνύμια τα οποία εντοπίζονται σε έναν ευρύτατο γεωγραφικό χώρο, από τα σύνορα Βουλγαρίας και Π.Γ.Δ.Μ. έως την Κρήτη και την Κάτω Ιταλία, όπου ουδεμία σημασιολογική αξία θα είχε το κριτήριο της γεωγραφικής θέσης του εν Ευβοία ποταμού και δη η απόστασή του από τα άκρα της νήσου".