Ο PHILIP SHERRARD ΙΔΙΟΧΕΙΡΩΣ (5)

Dear George Seferis...
Ο Φίλιππος Σέρραρντ διάβασε πρώτη φορά ποιήματα του Σεφέρη από γαλλική μετάφραση το 1947, όταν ο Σεφέρης δεν ήταν ακόμη τόσο γνωστός. Του έγραψε ακολούθως από την Αγγλία, για να ζητήσει την άδεια του να μεταφράσει ποιήματά του στην αγγλική, εκφράζοντάς του μάλιστα την πεποίθηση ότι η ποίησή του έχει οικουμενική αξία. Στη συνέχεια συνδέθηκαν με μακροχρόνια φιλία και είχαν τακτική αλληλογραφία, ενώ παράλληλα ο Σέρραρντ άρχισε να μεταφράζει ποιήματα του μετέπειτα νομπελίστα μέχρι και την ολοκλήρωση των Απάντων του.
Η παρακάτω εξασέλιδη επιστολή του Σέρραρντ προς τον Σεφέρη ανήκει στην πρώιμη φάση της αλληλογραφίας τους (Ιανουάριος 1949) και συν τοις άλλοις, δείχνει το έντονο ενδιαφέρον και τη μεγάλη αγάπη του Σέρραρντ για την Ελλάδα, τον αρχαίο πολιτισμό της, τη νεότερη παράδοση, την ορθοδοξία και την ποίησή της, θέματα με τα οποία ασχολήθηκε και σε όλη την υπόλοιπη ζωή του.
Το αντίγραφο της επιστολής που δημοσιεύω, μου παραχώρησε το 1996 η σύζυγος του Σέρραρντ, Διονυσία Χάρβεϋ. Δημοσιεύω, επίσης, ένα σημαντικό τμήμα της επιστολής (όλη την 1η σελίδα, την πρώτη παράγραφο της 2ης σελίδας, την τελευταία παράγραφο της 4ης σελίδας, όλη την 5η σελίδα και την πρώτη παράγραφο της 6ης σελίδας) σε κατ' αποκλειστικότητα (για την "Προσωπική Ευθύνη") ελληνική μετάφραση από τον Ιωσήφ Ροηλίδη, ο οποίος είναι ο μεταφραστής και του βιβλίου του Σέρραρντ "Το Ιερό στη Ζωή και στην Τέχνη".
(Φωτό: Τζιαμαλής Ρίζος, Ελευθεροτυπία)

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΙΩΣΗΦ ΡΟΗΛΙΔΗ
6 Ιαν. '49
Αγαπητέ Γιώργο Σεφέρη,
Χάρηκα πολύ που έλαβα το γράμμα σας κι έμαθα πως είστε καλύτερα, ενώ συνάμα επιβεβαίωσα μέσα μου, έστω και συνοπτικά, όσα είχα αρχίσει να αντιλαμβάνομαι σχετικά με την παράδοσή σας.

Γιατί αυτό είναι κατά κάποιο τρόπο το σημαντικό όσον με αφορά - ίσως τελικά να είναι και σωστό που είναι έτσι. Εννοώ ότι ένας φίλος - κι εδώ συμπεριλαμβάνω κάποιο βιβλίο ή ακόμη και την κατανόηση ενός ποιήματος - που τον συναντάς στη σωστή ώρα, σε βοηθά να προχωρήσεις όσο κανείς άλλος, και μάλιστα αυτή η επαφή μπορεί να ωφελεί ολοκληρωτικά εσένα και καθόλου το φίλο.

Αυτό ακριβώς συνέβη με την ποίηση σας - που υπήρξε η αφετηρία - ώστε μαζί και με τις άλλες προσπάθειές μου να προσεγγίσω τον κόσμο σας (εννοώ τον ελληνικό κόσμο, την παράδοση που εσείς «ενσαρκώνετε»): τούτα ήσαν και είναι τρόποι, σημεία που η ψυχή μου αναγνωρίζει και που τα χρησιμοποιεί για να οδηγηθεί. Έτσι χαίρομαι επίσης πολύ να γνωρίζω πως έχετε ίσως και λίγο βοηθήσει με μια επαφή που σκεφτόμουν πως μόνος την εκμεταλλεύομαι (...).

Απλοποιώ, προφανώς, υπερβολικά. Ποτέ δεν μπόρεσα για παράδειγμα να δεχθώ, με τον τρόπο που την ερμήνευα, την παραίνεση του Αγ. Ιωάννου να απελευθερωθώ από την αγάπη για τα κτίσματα (εκτός από Αγγλοσάξονας, φυλετικά, είμαι και Ιρλανδός και Προβηγκιανός, γεγονός που μπορεί να παίζει ρόλο σ' αυτό!) κι όταν βρήκα τα ποιήματά σας στην Αθήνα, μεταφρασμένα όχι και τόσο καλά στα Γαλλικά, σκέφτηκα πως βρήκα μια απάντηση στην ανάγκη που ήδη με κατείχε. Έκανα μακρύ δρόμο πριν συνειδητοποιήσω την ανάγκη μου: μετάφρασα πολλά ποιήματα σας, και «ανακάλυψα» τον Ηράκλειτο μ' έναν τρόπο σχεδόν αλλόκοτο, επειδή κανείς δεν με είχε μυήσει. Αυτό που αποκάλεσα ανάγκη, ήταν να συμφιλιώσω την αγάπη για την κτίση, που αποτελούσε ένστικτο της ψυχής μου, με μια πνευματική δίψα που πίστευα τότε πως μπορούσε να κορεσθεί μόνο με μια απάρνηση της δημιουργίας, ήταν μια αντίφαση που την ενίσχυαν ψυχαναλυτές, όπως ο Jung, που μιλούσε για την αντίθεση εξωστρέφειας και εσωστρέφειας, του μέσα και του έξω. Βλέπω τώρα πως το εσωστρεφές είναι και εξωστρεφές και το αντίθετο, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, και πως ο «δρόμος» μου είναι να μην «δραπετεύω» από τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου, αλλά να τα υπερβαίνω με ένα άπλωμα της συνείδησης, για να μπορέσουν να συμπεριληφθούν στο πνεύμα. Έτσι λοιπόν ο όρος «υπέρβαση», με την έννοια που έχει στον Άγιο Ιωάννη της Αποκαλύψεως, δεν σημαίνει μόνο την υπέρβαση του τυραννικού εγώ, αλλά και την ταυτόχρονη «υπέρβαση» του εξωτερικού κόσμου, επειδή αυτά μου φαίνονται όλο και περισσότερο πως είναι το ίδιο πράγμα. Και όταν γράφετε πως είστε περισσότερο «παγανιστής», σκέφτομαι πως ίσως να σημαίνει αυτό που είχε κατά νου ο Angelus Silesius, όταν έγραφε ότι «χωρίς τον άνθρωπο ο ίδιος ο θεός δεν θα μπορούσε να υπάρξει ούτε μια στιγμή», και πως η αγάπη σας δεν είναι κάτι το αναίμακτο, αλλά μια εξαΰλωση της σωματικής φωτιάς που μεταμορφώνει ολόκληρη την ύπαρξη (…).

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗ ΓΡΑΠΤΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ..

Ο PHILIP SHERRARD ΙΔΙΟΧΕΙΡΩΣ (4)

Ευσπλαχνική καρδιά...
Ένα ακόμη σημείωμα του Φίλιππου Σέρραρντ, με δώρο τον υπέροχο ορισμό της ευσπλαχνίας από τον Άγιο Ισαάκ, για να τον δημοσιεύσουμε στο περιοδικό μας "Προσωπική Ευθύνη"...

"Βρήκα ένα απόσπασμα από τον άγ. Ισαάκ που μπορείτε να το βάλετε ανάμεσα σε άλλα αποσπάσματα από διάφορα κείμενα που συνήθως υπάρχουν σε κάθε τεύχος:

Ευσπλαχνική καρδιά είναι μια καρδιά που καίγεται από αγάπη για ολόκληρη την κτίση, για ανθρώπους και πουλιά και ζώα και δαίμονες και για το κάθε τι που υπάρχει. Εκείνος που έχει μια τέτοια καρδιά δεν μπορεί να δει ούτε ένα πράγμα στη φύση χωρίς να γεμίσουν τα μάτια του με δάκρυα από τη μεγάλη ευσπλαχνία που αρπάζει την καρδιά του".

Φίλιππος Σέρραρντ, 1994

.

.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ.

.

Ο PHILIP SHERRARD ΙΔΙΟΧΕΙΡΩΣ (3)

...με αποκλειστικότητα...
Ο Φίλιππος Σέρραρντ μας έστειλε αυτό το σημείωμα με τη σύζυγό του Διονυσία, κάπου στα τέλη του 1993, αφού μας είχε ήδη δώσει ένα επτασέλιδο κείμενο του Jonnathan Porritt με τον τίτλο "Οι τρεις διαστάσεις της οικολογικής κρίσης", το οποίο φρόντισε ο ίδιος να μεταφραστεί στα ελληνικά από το μεταφραστή και δικών του βιβλίων Παναγιώτη Σουλτάνη, ώστε να το δημοσιεύσουμε στο μαθητικό περιοδικό μας...

"Για τον Jonnathan Porritt: Είναι ο ιδρυτής και αρχισυντάκτης του περιοδικού "The Ecologist" (Ο Οικολόγος), το σημαντικότερο από τα οικολογικά περιοδικά της Αγγλίας. Επίσης, έχει γράψει βιβλία και άρθρα για την οικολογία.

Ο μεταφραστής είναι ο Παναγιώτης Σουλτάνης.

Βέβαια μπορείτε να το δημοσιεύσετε με αποκλειστικότητα - τουλάχιστον εμείς δεν θα το δώσουμε πουθενά αλλού, και δεν έχει δημοσιευθεί αλλού στην Ελλάδα".

Φίλιππος Σέρραρντ, 1993

.

.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ.

Ο PHILIP SHERRARD ΙΔΙΟΧΕΙΡΩΣ (2)

...μέσα σ' έναν κόσμο που γίνεται ολοένα περισσότερο απανθρώπινος.
Το παρακάτω βιογραφικό του συνέταξε ο Φίλιππος Σέρραρντ για χάρη του περιοδικού μας "Προσωπική Ευθύνη", λίγους μόλις μήνες πριν φύγει απ' τη ζωή...


"Φίλιπ Σέρραρντ. Τ.Γ.(τόπος γέννησης) Οξφόρδη. Σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Campridge και στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Δίδαξε στο τμήμα Βυζαντινών και Μετα-βυζαντινών Σπουδών στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Λονδίνου. Μαζί με τον Edmund Keeley έχει κάνει ένα τεράστιο μεταφραστικό έργο από τη σύγχρονη Ελληνική Ποίηση στα Αγγλικά: Τα Άπαντα του Καβάφη, τα Άπαντα του Σεφέρη, μεγάλες Συλλογές από τα έργα του Σικελιανού, Ελύτη, Γκάτσου κ.ά. Επίσης, έχει μεταφράσει έργα του Μυριβήλη, Πρεβελάκη, Παναγιώτη Κανελλόπουλου κ.ά. Έχει γράψει αρκετά βιβλία σχετικά με την Ελλάδα, και στα τελευταία χρόνια έχει δημοσιεύσει τρία βιβλία που εξετάζουν τον προβληματισμό του σημερινού ανθρώπου, που αναγκαστικά ζει μέσα σ' έναν κόσμο που γίνεται ολοένα περισσότερο απανθρώπινος. Μερικά από τα βιβλία του - "Εκκλησία, Παπισμός, Σχίσμα", "Χριστιανισμός και Έρως", "Το Ιερό στη Ζωή και στην Τέχνη", "Ο Εκβιασμός του Ανθρώπου και της Φύσης" - έχουν μεταφραστεί στα Ελληνικά".
Φίλιππος Σέρραρντ, 1995
.

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ ΕΚΔΟΤΗ.

Ο PHILIP SHERRARD ΙΔΙΟΧΕΙΡΩΣ (1)

...ποτέ οι πολλοί.
Από την εποχή που έμενα στη Λίμνη Ευβοίας και είχα την τύχη να γνωρίσω το μεγάλο ελληνιστή συγγραφέα και μεταφραστή Φίλιππο Σέρραντ (1922-1995), κρατάω μερικά ιδιόχειρα σημειώματά του στα ελληνικά, τα οποία, πέραν βεβαίως της συναισθηματικής αξίας για μένα, θεωρώ ότι έχουν γενικότερο ενδιαφέρον κι αξίζει να δουν το φως της δημοσιότητας.

(Φωτό: Τζιαμαλής Ρίζος, Ελευθεροτυπία - με επεξεργασία)

Το σχολικό έτος 1994-5 διοργανώσαμε για πρώτη χρονιά τους Πενευβοϊκούς Μαθητικούς Αγώνες Ποίησης, μέσω του περιοδικού "Προσωπική Ευθύνη" , το οποίο εκδίδαμε στο Γυμνάσιο Λίμνης. Ο Φίλιππος Σέρραρντ ήταν συμπαραστάτης μας σ' αυτές τις δραστηριότητες και ανταποκρίθηκε με μεγάλη χαρά στην πρότασή μου να συμμετάσχει στην κριτική επιτροπή του Διαγωνισμού (όπως ονομάζαμε αρχικά τους Αγώνες). Ζητώντας του ακολούθως να σχολιάσει τη διοργάνωση και τις συμμετοχές, έγραψε το παρακάτω σημείωμα, όπου όντως θαυμάζει κανείς, όχι μόνο το βάθος της σκέψης του, αλλά τη χάρη επίσης και τη μεστότητα του ελληνικού λόγου του...

"Αυτός ο διαγωνισμός, παρ' όλο που από μια άποψη είχε έναν τοπικό χαρακτήρα, ουσιαστικά είχε μια πολύ μεγάλη διάσταση. Όταν ένας λαός, ή ένας πολιτισμός, παύει να εμπνέεται από τις πανάρχαιες κρήνες της ποίησης, αυτό σημαίνει πως το τέλος του πλησιάζει. Ο σημερινός μας κόσμος δεν θέλει την ποίηση, δεν την έχει ανάγκη, τη θεωρεί σαν κάτι που υπάρχει στο περιθώριο της ζωής και που δεν έχει σχέση με την πραγματική ζωή. Αυτή η στάση του σημερινού κόσμου απέναντι στην ποίηση είναι η πιο θετική απόδειξη που μπορούμε να έχουμε πως αυτός ο κόσμος έχει ήδη προχωρήσει πολύ μακριά στο δρόμο προς το θάνατο. Αλλά σε μια τέτοια μεταβατική περίοδο, μέσα στην οποία ο καταδικασμένος κόσμος όλο και περισσότερο διαλύεται - και αυτή η διάλυση είναι εντελώς άσχετη με την πολιτική, είτε της "δεξιάς" είτε της "αριστεράς" - ο νέος ποιητής έχει μια τρομερή ευθύνη, γιατί με την ποίησή του ρίχνει τους σπόρους από τους οποίους, όταν έρχεται η ώρα, θα ανθίζουν οι μορφές της ανθρωπιάς, της ομορφιάς, της αμοιβαιότητας με τη φύση, που εμείς με τις ιδέες μας για επιστημονική πρόοδο, εξέλιξη και με τόσα άλλα ψέματα έχουμε καταστρέψει. Βέβαια, από όσους έλαβαν μέρος σ' αυτό το διαγωνισμό, δεν έδειξαν όλοι πως είχαν συνείδηση αυτής της ευθύνης. Αλλά μερικοί το έδειξαν, και φθάνει αυτό. Είναι πάντοτε οι λίγοι που παίζουν τον αποφασιστικό ρόλο στην ιστορία της ανθρωπότητας, ποτέ οι πολλοί".Φίλιππος Σέρραρντ, Απρίλιος 1995


ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ.

Ο HENRIK NORDBRANDT ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 27/9/2008 στο Ινστιτούτο της Δανίας η αφιερωμένη στον Henrik Nordbrandt ποιητική βραδιά, όπου ήταν παρών και ο ίδιος ο ποιητής. Δυστυχώς, δεν μπόρεσα να παρευρεθώ, αλλά με εκπροσώπησε ο εκλεκτός συνάδελφος (φιλόλογος) Πέτρος Δημητρακόπουλος, ο οποίος και ενεχείρισε εκ μέρους μου στον ποιητή τις μεταφράσεις των έξι ποιημάτων του στα ελληνικά, τις οποίες έχω παρουσιάσει σε προηγούμενη ανάρτηση. Εκτός αυτού, ο Πέτρος Δημητρακόπουλος κάλυψε "δημοσιογραφικά" την εκδήλωση, κι έτσι έχω τη χαρά και την τιμή να δημοσιεύω εδώ το κείμενο και τις αποκλειστικές φωτογραφίες που μου εμπιστεύθηκε...

(Φωτό: Πέτρος Δημητρακόπουλος, για τις "Συνθέσεις Πολιτισμού")

ΔΑΝΙΚΕΣ ΙΔΕΕΣ
Γράφει ο φιλόλογος Πέτρος Δημητρακόπουλος

Στο πλαίσιο της παρουσίασης του έργου του σε ειδική εκδήλωση που διοργανώθηκε το Σάββατο 27/9/2008 στο Ινστιτούτο της Δανίας στην Αθήνα, ο Henrik Nordbrandt δέχθηκε ερωτήσεις για τον κόσμο της ποίησής του. Αναγνώρισε την επίδραση του Καβάφη και εξομολογήθηκε ότι κατά την πρώτη επαφή του με ποιήματα Ελλήνων ποιητών, μεταξύ των οποίων περιλαμβανόταν και ο Καβάφης, δεν τα είχε εκτιμήσει θετικά. Με τον καιρό, όμως, ανακάλυψε πόσο είχαν εντυπωθεί στην σκέψη του στίχοι από ποιήματα του Αλεξανδρινού, ιδιαίτερα από τους περίφημους
"Βαρβάρους" του.

Η εκδήλωση στο Ινστιτούτο της Δανίας ήταν αφορμή να συνειδητοποιήσουμε πόσο συνολικά άγνωστη είναι στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό η λογοτεχνία χωρών που δεν είναι "ηγεμονικές" εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πόσο αδιερεύνητη παραμένει η επίδραση των ελληνικών θεμάτων στην έμπνευση των ξένων νεότερων και σύγχρονων λογοτεχνών.

Το ιστολόγιο αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως χώρος κατάθεσης πολύτιμων γνώσεων και εμπειριών σχετικά με τη λογοτεχνία κάποιων «εξωτικών» ευρωπαϊκών χωρών.

(Φωτό: Πέτρος Δημητρακόπουλος, για τις "Συνθέσεις Πολιτισμού")

ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘ' ΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΤΡΟΠΟ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ.

ΒΡΑΔΙΑ ΠΟΙΗΣΗΣ ΜΕ ΤΟΝ HENRIK NORDBRANDT ΣΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΗΣ ΔΑΝΙΑΣ

Δύο λογοτεχνικές βραδιές διοργανώνει το Ινστιτούτο της Δανίας, σε συνεργασία με τη Δανέζικη Πρεσβεία, την Παρασκευή 26 και το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2008. Τη δεύτερη βραδιά, θα γίνει παρουσίαση του ποιητή Henrik Nordbrandt, ποιήματα του οποίου έχω δημοσιεύσει μεταφρασμένα στα ελληνικά σε προηγούμενη ανάρτηση. Επικοινωνώντας, μάλιστα, με το Ινστιτούτο, πληροφορήθηκα ότι τα συγκεκριμένα ποιήματα τα μετέφρασε πέρσι και η κ. Παναγιώτα Γούλα, μορφωτική ακόλουθος της Πρεσβείας της Δανίας, και κάποια απαγγέλθηκαν σε ποιητική βραδιά στο Μουσείο Μπενάκη (9 - 11 - 2007). Δεν γνωρίζω, ωστόσο, αν έχουν δημοσιευθεί. Ευχαριστώ την κ. Sine Riisager, υποδιευθύντρια του Ινστιτούτου της Δανίας, τόσο για τις πληροφορίες όσο και για την ευγενική πρόσκληση.

Οι δύο λογοτεχνικές βραδιές θα λάβουν χώρα στο Ινστιτούτο της Δανίας (Χαιρεφώντος 14Α, Πλατεία Αγίας Αικατερίνης, Πλάκα) και το πρόγραμμα έχει ως εξής:

Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου, 8 - 10.30 μ.μ.
"ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ": Ανάγνωση αποσπασμάτων από κείμενα των συγγραφέων Nastja Arcel και Mikkel Birkegaard. Διαβάζει στα ελληνικά ο Κωνσταντίνος Θεμελής. Στο πιάνο η Μάρω Φραγκούλη, η οποία θα ερμηνεύσει δανέζικη κλασική μουσική.

Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου, 8 - 10.30 μ.μ.
"ΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΡΥΘΜΟΥΣ ΤΗΣ JAZZ": Οι Δανοί ποιητές Henrik Nordbrandt και Peter Laugesen διαβάζουν ποιήματά τους συνοδευόμενοι από το σαξοφωνίστα Στάθη Μαυρομάτη και τον κοντραμπασίστα Γιώργο Γεωργιάδη. Στο διάλειμμα παίζει το κουαρτέτο Akroma Sax Quartet. Διαβάζει στα ελληνικά ο Κωνσταντίνος Θεμελής.

HENRIK NORDBRANDT, Ο ΑΙΓΑΙΟΛΑΤΡΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΑΝΙΑ (Β' Μέρος)

.
Παραθέτω ακολούθως τα 6 ποιήματα του Henrik Nordbrandt (Χένρικ Νόρντμπραντ) στο αγγλικό πρωτότυπο της αμερικανικής έκδοσης "Henrik Nordbrandt, Selected Poems" (Curbstone Press, 1978), απ' όπου και οι μεταφράσεις στα ελληνικά που δημοσιεύω στο Α' Μέρος. Δίνεται έτσι η ευκαιρία στο γνώστη της αγγλικής για μια επιπλέον ανάγνωση, αλλά και η δυνατότητα να κάνει τις συγκρίσεις του και τις εκτιμήσεις του, αν το επιθυμεί. Είναι, βεβαίως, ευπρόσδεκτες τυχόν παρατηρήσεις και σχόλια.

.(Η φωτό από: http://www.greeninteger.com/, με επεξεργασία)

.

.

.

ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΤΗΣ... ΑΥΛΙΔΑΣ:

Η κακή ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ, η καλή ΑΓΕΤ-LAFARGE!

Μια γεύση από Αυλίδα. Το καταφάγωμα του Μεγάλου Βουνού συνεχίζεται με καλό τρόπο μετά το 2002, που το ανέλαβε η Lafarge (Φωτό: energoipolitesevias.blogspot.com)

Σημείωση
Η Τσιμεντoβιομηχανία περιήλθε από την ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ στη LAFARGE το 2002. Και η σχετική είδηση, απ' όπου προκύπτει το ανέκδοτο:
Σήμερα Πέμπτη 4 Σεπτεμβρίου έγινε επίσκεψη στο λατομείο του τσιμεντάδικου Χαλκίδας αντιπροσωπείας των «Ενεργών Πολιτών», προσκαλεσμένοι από την διεύθυνση των λατομείων της εταιρίας ΑΓΕΤ – Lafarge μέσω της Αρχαιόφιλου Εταιρίας της Αυλίδας, για να δουν – σύμφωνα με την πρόσκληση - από κοντά τις ενέργειες της εταιρίας για την αποκατάσταση του περιβάλλοντος (...). Οι υπεύθυνοι του λατομείου... διαχώρισαν την θέση τους με την εκμετάλλευση του λατομείου πριν το 2002 (ημερομηνία αγοράς του Τσιμεντάδικου από την ΑΓΕΤ) και παραδέχθηκαν ότι η μέχρι τότε εκμετάλλευσή του ήταν ληστρική και καταστροφική για το περιβάλλον και ότι η παραβίαση του όρου της ελάχιστης απόστασης από το αρχαίο διατείχισμα έγινε από τους προηγούμενους εκμεταλευτές του λατομείου.
(Απόσπασμα από την ανακοίνωση των Ενεργών Πολιτών της Εύβοιας, 4 Σεπτεμβρίου 2008)

HENRIK NORDBRANDT, Ο ΑΙΓΑΙΟΛΑΤΡΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΔΑΝΙΑ (Α' Μέρος)

Στην Anette M.

(Η φωτό από: www.greeninteger.com, με εικαστική προσαρμογή)

Όταν εργαζόμουν στο Γυμνάσιο Μαντουδίου (1996 - 1998), όπου εκδίδαμε το περιοδικό "Προσωπική Ευθύνη" [η έκδοσή του είχε αρχίσει με τα παιδιά του Γυμνασίου Λίμνης το 1992], σκέφτηκα να κάνουμε ένα αφιέρωμα στο Δανό ποιητή Χένρικ Νόρντμπραντ (Henrik Nordbrandt, 1945 - ), ο οποίος ήταν άγνωστος στη χώρα μας, παρόλο που η ποίησή του πλημμυρίζει από Ελλάδα και δη από Αιγαίο. Τον ονόμασα τότε "αιγαιολάτρη" στον τίτλο του αφιερώματος και βλέπω τώρα πως ο όρος - και ο πλήρης τίτλος - "παίζει" άνετα σε κάποιους δικτυακούς τόπους που, ως είθισται, αντιγράφουν τα έτοιμα, κόβοντας και ράβοντας γενικώς και... αυτοδικαίως!

Στον Henrik Nordbrandt επανέρχομαι με αφορμή την προγραμματισμένη παρουσίασή του στα πλαίσια του 37ου Φεστιβάλ Βιβλίου, η οποία θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2008 στο Ινστιτούτο της Δανίας (Χαιρεφώντος 14Α, Πλάκα).

Το αφιέρωμα στην ποίηση του Nordbrandt δημοσιεύθηκε στο 13ο τεύχος της "Προσωπικής Ευθύνης" (Μάιος 1998), όπου σημείωνα εισαγωγικά:
Απ' όσο γνωρίζουμε, το έργο του σύγχρονου Δανού ποιητή Henrik Nordbrandt (Χένρικ Νόρντμπραντ) δεν έχει ως τώρα ούτε αποσπασματικά μεταφραστεί στα ελληνικά, αν και πρόκειται για υψηλής ποιότητας ποίηση, γραμμένη κυρίως στην Ελλάδα και για την Ελλάδα, για τα νησιά, τη θάλασσα, τη ζωή της, την ψυχή της...
Από καλή τύχη, βρέθηκε στα χέρια μας η αμερικανική έκδοση επιλεγμένων ποιημάτων του με τίτλο «SELECTED POEMS» (Curbstone Press, Connecticut 1978) την οποία επιμελήθηκε ο Alexander Taylor που, με τη συνεργασία της Nadia Christensen και του ιδίου του ποιητή, μετέφρασε τα ποιήματα από τα δανέζικα στα αγγλικά.
Ετσι είχαμε την ιδέα να επιχειρήσουμε, μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων μας, τη μετάφραση μερικών ποιημάτων του από τα αγγλικά στα ελληνικά.

Με τη μετάφραση των ποιημάτων ασχολήθηκαν, σε προκαταρκτικό στάδιο, οι εξής μαθητές και μαθήτριες της τότε Β' τάξης του Γυμνασίου Μαντουδίου: Θύμιος Πάνου, Ματούλα Πολίτη, Ευγενία Σπαθαριώτη, Γεωργία Τριάντη, Μαρία Τριάντη, Ελένη Τσιλιχράνου, Γιάννης Τσιπτσής και Ελένη Θαλασσινού, ενώ από την πλευρά μου είχα την όλη ευθύνη της γλωσσικής επεξεργασίας και της διαμόρφωσης του έμμετρου λόγου.
Μεταφράσαμε, επίσης, τα πλέον ενδιαφέροντα σημεία από τον πρόλογο της αμερικανικής έκδοσης του βιβλίου Selected Poems, όπου μεταξύ άλλων επισημαίνονται με συντομία ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ποίησης του Nordbrandt:
Σε ηλικία 32 ετών, ο Henrik έχει ήδη κερδίσει μια εξέχουσα θέση στα δανέζικα γράμματα. Το πρώτο του βιβλίο εμφανίστηκε όταν ήταν είκοσι ενός και μέσα σε ένδεκα χρόνια από τότε εξέδωσε εννέα βιβλία. Σ' αυτό το διάστημα είχε τη μεγάλη τύχη να λαμβάνει κάποια μικρή χρηματική βοήθεια από τη δανέζικη κυβέρνηση κι έτσι έμενε στην Ελλάδα και την Τουρκία, όπου, με τη μεγαλύτερη αξία των χρημάτων, μπόρεσε να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο.
Είναι ένας θαυμαστής της ποίησης του Καβάφη, μιας από της πιο ισχυρές εξατομικευμένες φωνές της σύγχρονης ελληνικής ποίησης, όπως και θαυμαστής του μυστικού Τούρκου ποιητή του Μεσαίωνα Yumus Emre, αλλά κανενός τους δεν είναι μιμητής, όσο κι αν χρησιμοποιεί τη δύναμη και των δυο - έναν ιδιωματικό, μυώδη λόγο έκφρασης, και ένα μείγμα του απτού και του μυστικού.
Στην ποίηση του Η. Nordbrandt ακούμε μια καθαρή και άμεση φωνή, η οποία συχνά προκαλεί ασυνήθιστες διαθέσεις και απρόσμενες ψυχικές κατευθύνσεις με μια ενέργεια που ανακαλεί μέσα μας τις μνήμες κάποιας απροσδιόριστης εμπειρίας.
Ο Henrik στην πραγματικότητα είναι ίσως ένας ερωτικός ποιητής. Μέσα από το έργο του νιώθεις τον έρωτά του για τόπους και ανθρώπους, για τις λέξεις, για τα βιώματα, ακόμα και για τις αντιξοότητες, για τη γη που καίει και τον μαθαίνει να χορεύει.
Alexander Taylor,Willimantic, Connecticut, 5 Ιανουαρίου 1978

ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
Ακολουθούν, με λίγες νεότερες διορθώσεις μου, οι μεταφράσεις των παρακάτω έξι ποιημάτων του Henrik Nordbrandt:
1. Ostrachon
2. The rose from Lesbos
3. Kastelorizon
4. A life
5. Aegean Sea
6. "Naxos", "Sappho", "Knossos"

(Φωτό: Spoken Word, www.23hq.com, με επεξεργασία)

.

Όστρακον
Ως μέσα μου κατάβαθα με φίλησες Ελλάδα
κι έν' αποτύπωμα απόμεινα ολάκερος
έν' αποτύπωμα χειλιών αρχαϊκών
στους λιοκαμένους σου πετρότοιχους.

Η πιο καθάρια σου εικόνα μες στα σκούρα μάτια
παιδιών που μεγαλώσανε στο διάβα του καιρού
απ' όταν τότε πρώτη μου φορά
την άλμη την πικρή σου γεύτηκα

και τη λαχτάρα για την ύπαρξή σου
που όλο θέριευε ακόρεστα
και όσο τη ρουφούσα πιο πολύ
όλο και βαθύτερα πνιγόμουν μέσα της.

Του ήλιου τούτο τ' άπονο παιχνίδι μέσα στους αφρούς:
τα βράχια που ζητούν να διαρρήξουν την καρδιά
καθώς ανοιγοκλείνει τρυφερή σα χάδι
ολόγυρα στις αιχμηρές τους τις μορφές.

.

(Φωτό: Spoken Word, www.23hq.com, με επεξεργασία)

.

Το ρόδο από τη Λέσβο
Από γυναίκα άγνωστη αυτό το ρόδο δέχτηκα
στο δρόμο μου για άγνωστη μικρούλα πόλη.
- Και τώρα που 'φτασα σ' αυτή την πόλη,
στις κλίνες της κοιμήθηκα,
στον ίσκιο των πλατάνων έπαιξα χαρτιά,
ήπια και μέθυσα στα ταβερνάκια της
και τη γυναίκα είδα πάλι να 'ρχεται
να φεύγει να ξανάρχεται.

Πού να τ' αφήσω πια δεν ξέρω.

Όπου κι αν βρέθηκα
πλανιέται τ' άρωμά του στον αέρα
κι όπου δεν βρέθηκα ποτέ μου
τα μαραμένα πέταλά του κείτονται
τσαλακωμένα μες στη σκόνη.

.

.

Καστελλόριζον
Από τη θάλασσα του περσινού καλοκαιριού
μόνο το αντιφέγγισμα του δειλινού δεν έσβησε,
από το αντιφέγγισμα τα βλέμματα μονάχα
κι από τα βλέμματα η προσμονή τους μόνο.

.

.

Μια ζωή
Ενα σπιρτάκι άναψες κι η φλόγα του σε τύφλωσε
τόσο που δεν μπορούσες να 'βρεις ό,τι έψαχνες
/στα σκοτεινά
προτού το σπίρτο μες στα δάχτυλά σου να καεί
κι από τον πόνο ό,τι έψαχνες να λησμονήσεις πια.

.
.

Αιγαίο
Αιγαίο, ήτανε τα κύματα σου
που μέσα στις θερμές καλοκαιριάτικες νυχτιές
με ανασήκωσαν ψηλά ως τ' αποκοιμισμένο πρόσωπό μου
μέχρι των αγαλμάτων την κατάρρευση
φιλιά εχέμυθα στο μέτωπο μου, ως τ' ακροδάχτυλά μου
που στη μνήμη τους εφέραν ξαφνικά
τα βλέφαρα των χηρεμένων γυναικών των ναυτικών
και των εικόνων των φθαρμένων τη χρυσομπογιά
ως και στις φλέβες μου που σπάζαν μέσα μου
σαν εύθραυστο λεπτόγυαλο σε τάφο
ρωμαϊκό στα βάθη της Ασίας.
Κι η άρμη μόνο μέσ' από σπηλιές υποθαλάσσιες
που έσκαψες στα όνειρά μου
κι από τα πλοία κάτω όπου βούλιαξα βαθιά
σαν πάσχιζα μ' εσέ να γίνω ένα
τον εαυτό μου με αξίωσες ν' αναγνωρίσω
άμα εκείνο μες στον ύπνο μου αντάμωσα το πρόσωπο
με τα μεγάλα μάτια τα ορθάνοιχτα,
με τα ρουθούνια διεσταλμένα και τη γενιάδα σαν το κύμα
που σ' άλλον πίστεψα θα έπρεπε ν' ανήκει.

.
"Νάξος", "Σαπφώ", "Κνωσός"
Η μια η μέρα η μονότονη
ακολουθεί την άλλη
το «Νάξος» απ' τη Νάξο
για Νάξο ταξιδεύει
της Λέσβου το «Σαπφώ»
για Λέσβο
και το «Κνωσός» του Ηρακλείου
για το Ηράκλειο
από τον Πειραιά τα τρία τους
και πίσω πάλι, κάθε μέρα.

Ω, του Αιγαίου θάλασσα γαλάζια!

Μου λείπουνε στη Νάξο
τα τριαντάφυλλα της Λέσβου
στη Λέσβο τα βουνά της Κρήτης
και πεθυμώ στην Κρήτη
την όποια σύγχυση
ανάμεσα στα τρία τα νησιά.

Ω, να μπορούσα θα 'θελα ν' ανέβω
την ίδια ώρα και στα τρία πλοία.
Ή θα 'θελα το «Νάξος»
να έπιανε στη Λέσβο
στο δρόμο για την Κρήτη
και το «Σαπφώ» να έπιανε Ηράκλειο
στο δρόμο του για Νάξο.
Και το «Κνωσός» θα ήθελα να έπλεε
ίσα για τη Σαπφώ.

Τι στο καλό να εννοώ;

Ω, του Αιγαίου θάλασσα γαλάζια
με κόβουνε κομμάτια τα νησιά σου
ώσπου μεθώ ανάμεσα τους.
Το «Νάξος» απ' τη Νάξο
για Νάξο ταξιδεύει
της Λέσβου το «Σαπφώ»
για Λέσβο
και το «Κνωσός» του Ηρακλείου
για το Ηράκλειο
από τον Πειραιά τα τρία τους
και πίσω πάλι, κάθε μέρα.

Στα καταστρώματα επάνω τα μεγάφωνα κραυγάζουν
τους ίδιους ήχους κάθε μέρα
όσο οι επιβάτες πίνουν ρούμι - κόλα
ή ούζο με παγάκια
πάνω στη θάλασσα καθρεφτισμένοι
αργά - αργά λιποθυμώντας
από την πλήξη των μεγάλων ποτηριών τους.

Ω 'σείς, «Σαπφώ», «Κνωσός» και «Νάξος»
μου κόβετε κομμάτια τη ζωή.
Απελπισία μου
είναι η έλξη σας για όποιον άλλο.

Η μια η μέρα η μονότονη
ακολουθεί την άλλη.
Πεθαίνω απ' τη στέρηση
στο θόρυβο του Πειραιά
από τη Νάξο μακριά
από τη Λέσβο μακριά
απ' το Ηράκλειο απόμακρα
απόμακρα κι απ' τη Σαπφώ
απ' το Διόνυσο απόμακρα
απ' τον Απόλλωνα απόμακρα
από την Αριάδνη μακριά
ή και στο πλοίο «Νάξος» πάνω
από τη στέρηση της Λέσβου
στο πλοίο το «Σαπφώ»
από τη στέρηση της Κρήτης
ή στο «Κνωσός» το πλοίο πάνω
από τη στέρηση της Νάξου.

Ω 'σύ, Σαπφώ
μαζί σου πάρε με ως την Κνωσό.
Ω, Αριάδνη 'σύ
από τη φυλακή της Νάξου βγάλε με.
Ω 'σύ, Διόνυσε
παράμερα απ' τον Απόλλωνα ταξίδεψέ με.
Ας πέσεις, Ίκαρε
πέσε, για όνομα θεού.

Και να γιατί μεθώ, το λέω πως μεθώ
όπως ποτέ ως τώρα.

Στο όνειρο μου βλέπω ν' αποθέτω
τα τριαντάφυλλα της Λέσβου
πάνω στης Κρήτης τα βουνά
και όπως τα θωρώ αστράφτουν στη λιακάδα
κάποιας ακτής της Νάξου.

Ένα καράβι ονειρεύομαι
από τη Λέσβο «Νάξος» να το λέγαν
ή και «Σαπφώ» από τη Νάξο.
Ποθώ και το «Κνωσός» να ήταν της Σαπφώς
απ' το Ηράκλειο το «Λέσβος»
η Αριάδνη να 'τανε της Νάξου
της θλίψης να 'ταν ο Διόνυσος
του οπουδήποτε να ήταν το «Απόλλων»
κι ο Ίκαρος του πουθενά.

Ω 'σείς, ωραία πλοία κι απροσδόκητα
γιατί να μην υπάρχετε;

Την έχω ανταμώσει τη Σαπφώ
στου «Νάξος» το κατάστρωμα
το «Νάξος» πάλι
απάνω στου «Κνωσός»
και το «Κνωσός»
απάνω στου «Σαπφώ».
Και τούτο είναι η ουσία όλη
που ταξιδέψανε το ένα πίσ' απ' τ' άλλο.

Καθένα τους μου έφερε στη μνήμη
με το μοναδικό του τρόπο ξέχωρα
την ίδια τη ζωή μου
που έτσι σκόρπισε κομμάτια καθημερινά
και πίσω έρχεται ξανά στον εαυτό της
με τη γνωστή αφόρητη συνέπεια.



ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ: ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΑΘ' ΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΤΡΟΠΟ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ 'Η ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΕΓΓΡΑΦΗ ΑΔΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ - ΕΚΔΟΤΗ.

ΔΟΛΩΜΑΤΑ ΓΟΒΙΩΝ

Βλακείας τόπος όμορφος
και γοβιός της λάσπης οπαδός
όλη τη μέρα και τη νύχτα
το ίδιο σ' όλα
τα δολώματα χτυπάει
Κι άμα το είπες κι έσπασες
τον αέρα που δε φυσάει
που σαν όστρακο στον ύπνο
άθελά σου σε φυλάει
ιδού η σκέψη σου γυμνή
σκιρτώντας μες στα θρύψαλα
δόλωμα κοινό και ευτελές
για ψάρεμα γοβιών ιδανικό

Η ΚΟΠΡΟΜΑΝΙΤΑ

(Το τραγούδι της κοπρομανίτας)

Ένα όνειρο ακόμα
φύτρωσε από το χώμα
μες στ' αγκάθια και τα βλίτα
μια μικρή κοπρομανίτα

Του μπαμπά και της μαμάς της
του παππού και της γιαγιάς της
το μεγάλο τους καμάρι
και μεγάλη τους η χάρη

Την κοπρίζαν μέρα-νύχτα
επενδύοντας πολλά
και της βάλαν γύρω σίτα
μην τους φύγει μακριά

Είμαι μικρή κοπρομανίτα
και δεν με νοιάζ' η σίτα
αλλ' αν ήμουνα πουλί
θα μου στοίχιζε πολύ

Μα κοπρομανίτα μας μικρή
είσαι όνειρο μεγάλο
και μια μάγισσα "καλή"
θα σε κάνει παπαγάλο

Γιατ' υπάρχουν έτοιμα κλουβάκια
υπάρχουνε και ύμνοι εθνικοί
να τους λένε τα πουλάκια
με ανθρώπινη φωνή.

ΤΟ ΣΑΛΙΓΚΑΡΑΚΙ

Μα τρελάθηκες ολότελα
ή ο Αύγουστος σε μάγεψε;
Βιάσου μάζεψε
τις γιορτινές κεραίες σου
και κράτα μια στιγμούλα
την ανάσα σου ακίνητη στον ίσκιο
ως να περάσουνε τα βήματα
των πεινασμένων τουριστών
Για ένα φυλλαράκι μόνο
από χρυσάνθεμο της γλάστρας
δεν αξίζει μιας ζωής
τα όνειρα να παζαρέψεις

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΓΑΤΑΣ

Οι σκιές των δαχτύλων μου
πήγαν κάθησαν πάνω στο σκαμνάκι
πλάθοντας το φάντασμα
της γάτας που γλειφόταν
μια νύχτα πριν της ξαναπάρουν
οι γείτονές μου τη ζωή
Κι η ευγενική τους "καλημέρα"
φόλα για μένα θα 'ναι το πρωί

ΤΟ ΣΠΙΤΟΦΙΔΟ

Στα πολύ παλιά τα σπίτια
κατοικούσε κι ένα φίδι
βαθιά μες στη σκοτεινιά
Μακάριοι όσοι πρόλαβαν
και πήραν την ευχή του