Πέμπτη, 29 Αυγούστου 2019

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΨΕΥΔΕΠΙΓΡΑΦΗΣ ΜΕΣΣΑΠΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΒΟΙΑΣ


Ευβοϊκή Γνώμη, Παρασκευή 2 Αυγούστου 2019:

ΟΙ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΑΡΣΑΚΗ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΑΙΣΘΗΣΗ

«ΒΑΦΤΙΣΤΗΚΑΝ ΜΕΣΣΑΠΙΟΙ ΕΝΤΕΛΩΣ ΑΥΘΑΙΡΕΤΑ»

Σοκ προκαλούν οι αποκαλύψεις του φιλόλογου και συγγραφέα Δημήτρη Μπαρσάκη σχετικά με το όνομα Μεσσαπία της περιοχής γύρω από τα Ψαχνά. Μετά από 15ετή έρευνα, ο κ. Μπαρσάκης αποκαλύπτει ότι εντελώς αυθαίρετα ονομάστηκε «Μεσσαπία» η περιοχή και «Μεσσάπιος» ο ποταμός. Μιλάει ξεκάθαρα για ονοματολογική και ιστορική αυθαιρεσία σε δημοσιεύσεις του στη σελίδα του Facebook «Ιστορικά-Αρχαιολογικά-Ονοματολογικά της ευρύτερης περιοχής των Ψαχνών». Οι δημοσιεύσεις αυτές έχουν προκαλέσει αίσθηση στην περιοχή των Ψαχνών και ο Δημήτρης Μπαρσάκης μιλάει σήμερα στη «Γνώμη» για την ...αυθαίρετη Μεσσαπία.

«ΓΝΩΜΗ»: Πώς ξεκινήσατε την έρευνά σας και πού έχετε καταλήξει;

Δ. Μπαρσάκης: Η έρευνά μου αφορά στη φυλή των Μεσσαπίων και την ξεκίνησα, όπως καταλαβαίνετε, με αφορμή την υποτιθέμενη σχέση των Μεσσαπίων με την περιοχή της ιδιαίτερης πατρίδας μου. Ασχολούμαι για  περισσότερα από 15 χρόνια με το θέμα και υπολογίζω ότι σύντομα θα έχει ολοκληρωθεί η συγγραφή του βιβλίου μου με τίτλο «Στα ίχνη των Μεσσαπίων».
      Είναι γνωστό ότι οι Μεσσάπιοι κατοίκησαν στη Χερσόνησο του Σαλέντο της νοτιοανατολικής Ιταλίας από τις αρχές της πρώτης χιλιετίας π.Χ. μέχρι τον 3ο αι. π.Χ., ενώ επί ελληνικού εδάφους μαρτυρείται από τον Θουκυδίδη η κατοίκηση ενός μικρού πληθυσμού Μεσσαπίων κατά τον 5ο αι. π.Χ.  στην Οζολίδα Λοκρίδα, δηλαδή στη σημερινή Φωκίδα και δη στα νότια της Άμφισσας.
      Στην πορεία της έρευνας, εντόπισα «ίχνη» των Μεσσαπίων και σε πολλές άλλες περιοχές της νότιας Βαλκανικής και της ελληνικής χερσονήσου έως και την Κρήτη. Αλλά τίποτε δεν τους συνδέει με την περιοχή των Ψαχνών και την Εύβοια γενικότερα. 

 Ο Δημήτρης Μπαρσάκης στα ερείπια αρχαίου τείχους, μερικά χιλιόμετρα νότια της Άμφισσας, όπου πιθανώς κατοίκησαν οι Μεσσάπιοι της Λοκρίδας κατά τον 5ο αι. π.Χ. 

«ΓΝΩΜΗ»: Τότε πώς εξηγείται η ύπαρξη των ονομάτων «Μεσσάπιοι», «Μεσσαπία» και «Μεσσάπιος» (ο ποταμός)  στην περιοχή των Ψαχνών;

Δ. Μπαρσάκης: Τα ονόματα αυτά δεν υπήρχαν κατά την αρχαιότητα στην περιοχή, αφού δεν μαρτυρούνται από κανένα αρχαίο ούτε και βυζαντινό συγγραφέα. Για πρώτη φορά εμφανίστηκε το όνομα στην περιοχή μας μετά την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους και συγκεκριμένα το 1835, όταν συστάθηκαν οι δήμοι της επικράτειας. Οι τότε δημότες του δήμου της περιοχής των Ψαχνών ονομάστηκαν «Μεσσαπείς», ενώ έδρα του δήμου ορίστηκε η Καστέλλα, που τη μετονόμασαν σε «Μεσσάπιον», αλλά μετά από ένα περίπου χρόνο η έδρα μεταφέρθηκε στα Ψαχνά και το «Μεσσάπιον» ξαναέγινε «Καστέλλα».   
      Το όνομα «Μεσσαπείς» δεν υπήρχε στην αρχαιότητα, είναι ιστορικά ανύπαρκτο αλλά επιπλέον και γραμματικά εσφαλμένο, αφού ο τότε δήμος λεγόταν «Δήμος Μεσσαπείων», ενώ το γραμματικά ορθό θα ήταν «Δήμος Μεσσαπέων», όπως δηλαδή λέμε «Χαλκιδείς» και «Δήμος Χαλκιδέων» στη γενική, όχι «Χαλκιδείων». Τέλος πάντων, κάποιοι το κατάλαβαν αργότερα και κατά τη δεύτερη περίοδο λειτουργίας του δήμου (1866-1912) το διόρθωσαν, κι έτσι οι «Μεσσαπείς» έγιναν τελικά «Μεσσάπιοι».

«ΓΝΩΜΗ»: Και  γιατί επέλεξαν να δώσουν τότε στον δήμο το συγκεκριμένο όνομα κι όχι κάποιο άλλο;

Δ. Μπαρσάκης: Στους δήμους του νεοσύστατου ελληνικού κράτους δόθηκαν κατά κανόνα αρχαία ονόματα (πόλεων, φυλών, ορέων, ποταμών, κλπ.), τα οποία ευνοήτως έπρεπε να έχουν σχέση με τη γεωγραφική περιοχή των δήμων. Η περιοχή των Ψαχνών δεν διέθετε κάποιο αρχαίο όνομα, αφού όπως έχουμε προαναφέρει, δεν υπάρχουν καθόλου μαρτυρίες. Το όνομα «Δίρφυς»  είναι βεβαίως αρχαίο, αλλά ανήκε στον γειτονικό Δήμο Διρφύων. Οπότε αναζητήθηκε ένα αρχαίο όνομα από άλλη, κοντινή κατά το δυνατόν περιοχή, εφόσον δεν θα το διεκδικούσε ο εκεί δήμος. Και το μόνο διαθέσιμο όνομα, όπως φαίνεται, ήταν του Μεσσάπιου Όρους, το οποίο υψώνεται στην απέναντι βοιωτική ακτή και σήμερα καλείται «Κτυπάς». Αφού λοιπόν το όρος λεγόταν «Μεσσάπιον", πλάστηκε από τούτο το ιστορικά ανυπόστατο εθνικό όνομα «Μεσσαπείς» και έτσι ο δήμος ονομάστηκε «Δήμος Μεσσαπείων».

«ΓΝΩΜΗ»: Υπάρχουν όμως και τα ονόματα «Μεσσαπία» της πεδιάδας και «Μεσσάπιος» του ποταμού. Είναι κι αυτά αυθαίρετα;

Δ. Μπαρσάκης: Ασφαλώς! Μαρτυρούνται από την αρχαιότητα σε κάποιες άλλες περιοχές, αλλά όχι στη δική μας. Είναι δηλαδή υπαρκτά, ιστορικά ονόματα, μόνο που δεν έχουν σχέση με την περιοχή των Ψαχνών. Εδώ έχουμε να κάνουμε με πλαστογράφηση, για την οποία είναι υπεύθυνος ο τοπικός ερευνητής Λ. Παπακωνσταντίνου με το βιβλίο του «Η Ευβοϊκή Μεσσαπία» , που δημοσίευσε το 1972.
      Ο ίδιος ο Παπακωνσταντίνου, πάντως, αναφέρει στο βιβλίο ότι δεν υπάρχει αρχαία μαρτυρία. Επί λέξει σημειώνει: «Επίσημη όμως γνώμη για το όνομα του ποταμού, για τη θέση του και ακόμα για την ύπαρξή του  δεν έχουμε από τους αρχαίους». Παρά ταύτα, ισχυρίζεται ότι από τον ποταμό Μεσσάπιο πήραν το όνομά τους η περιοχή Μεσσαπία, ο Δήμος Μεσσαπίων, οι κάτοικοι Μεσσάπιοι και το αντικρινό βουνό Μεσσάπιον της Βοιωτίας.
      Αυτά είναι πράγματι ανήκουστα! Κι όμως, οι κάτοικοι των Ψαχνών και της γύρω περιοχής πείσθηκαν ή έστω είχαν την ανάγκη να πεισθούν ότι το ποτάμι λέγεται «Μεσσάπιος» και η περιοχή «Μεσσαπία», επειδή έτσι αποφάνθηκε ο Παπακωνσταντίνου, με αποτέλεσμα να διαδοθούν γρήγορα τα πλαστογραφημένα ονόματα και να υιοθετηθουν εν λευκώ απ’ όλους. Αρκεί που ήταν αρχαία!

«ΓΝΩΜΗ»: Το ποτάμι πώς λεγόταν πριν το ονομάσει «Μεσσάπιο» ο Παπακωνσταντίνου;

Δ. Μπαρσάκης: Μέχρι τότε, όλοι σχεδόν το ήξεραν ως «Ρέμα», αλλά ειδικά οι παλαιότεροι κάτοικοι το έλεγαν «Βαϊλελέκα». Το όνομα «Βαϊλελέκας» υπάρχει από τα χρόνια της τουρκοκρατίας και συνεχίζει να είναι το επίσημο όνομα του ποταμού, όπως βλέπουμε και στους χάρτες της Γεωγραφικής  Υπηρεσίας Στρατού, ασχέτως εάν έχει προστεθεί και το όνομα «Μεσάπιος» (ανορθόγραφα) σε ένα μικρό τμήμα του ποταμού κοντά στις εκβολές.

Στους χάρτες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού το ποτάμι των Ψαχνών διατηρεί το όνομα «Βαϊλελέκας».

«ΓΝΩΜΗ»: Αυτός ο τόπος δηλαδή δεν έχει ιστορία;

Δ. Μπαρσάκης: Α, όχι! Το γεγονός ότι το όνομα της περιοχής είναι πλαστό, δεν σημαίνει ότι ο τόπος δεν έχει ιστορικό παρελθόν και ταυτότητα. Το μεγάλο ζητούμενο, όμως, είναι η αποκατάσταση της αλήθειας, η διόρθωση του λάθους. Γιατί το όνομα «Μεσσαπία» είναι ένα ιστορικό όνομα και όπως ισχύει για κάθε ιστορικό όνομα, η σύνδεσή του με έναν τόπο με τον οποίο δεν μαρτυρείται ιστορική σχέση, δεν είναι απλώς παραπληροφόρηση αλλά διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας και κατ' ουσίαν συνιστά πλαστογράφηση της ιστορίας. Πλαστογράφηση συνειδητή ή όχι, δεν έχει διαφορά, ούτε επίσης έχει διαφορά αν πρόκειται για την τοπική ή την εθνική ιστορία. Το ιστορικό ψεύδος είναι καταδικαστέο απ' όπου κι αν προέρχεται, είτε από τα Σκόπια είτε κι από εμάς, σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο! Κι ας έχουμε πάντα στο νου μας την προτροπή του Διονύσιου Σολωμού: «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι Αληθές". Έτσι μετριέται ο αληθινός πατριωτισμός, με την αλήθεια μας!

«ΓΝΩΜΗ»: Πώς θα μπορούσε να αποκατασταθεί η αλήθεια;

Δ. Μπαρσάκης: Με τη γνώση, βεβαίως. Οι κάτοικοι του δήμου μας πρέπει να μάθουν την αλήθεια και εδώ θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τη «Γνώμη», που συμβάλλει σε τούτο. Πρέπει να ευαισθητοποιηθούν όλοι και να απαιτήσουν από τη δημοτική αρχή να δει με σοβαρότητα και υπευθυνότητα το μεγάλο αυτό ζήτημα. Γιατί ο τόπος μας σήμερα, είτε το παραδεχόμαστε είτε όχι, έχει πλαστή ταυτότητα και ζούμε μέσα σε ένα ιστορικό ψεύδος. Αυτό δεν μας τιμά καθόλου!
Και με την ευκαιρία που μου δίνετε, θα προαναγγείλω και μια άλλη σημαντική είδηση. Πρόκειται για την ανακάλυψη του ονόματος που είχε το ποτάμι πριν την τουρκοκρατία, του λησμονημένου ονόματος που έφερε και όλη σχεδόν η περιοχή του σημερινού Δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων. Αλλά προς το παρόν δεν θα πω περισσότερα.

Δευτέρα, 2 Απριλίου 2018

ΜΗΝΥΜΑ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΕΘΙΜΙΚΗΣ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑΣ

(Αρχείο ΕΡΤ, από τη σειρά ντοκιμαντέρ "Το βλέμμα")

«Πλησιάζει και πάλι το Πάσχα. Πλησιάζουν οι μέρες της αθρόας σφαγής αθώων ζώων χάριν ενός βάρβαρου "εθίμου" που θα έπρεπε να έχει προ πολλού εκλείψει.
Βεβαίως αυτή είναι απλά μια πτυχή του όλου θέματος.
Κάθε μέρα διαβάζουμε όλο και περισσότερα περιστατικά κακοποίησης ζώων, περιστατικά φριχτά που "λογικά" δεν μπορεί να διαπράττονται από ανθρώπους και μάλιστα -πολλές φορές- από νέους ανθρώπους.
Τι δείχνει άραγε αυτό για την κοινωνία μας; Τι άλλο παρά την γενικευμένη σε όλους τους τομείς σήψη!
Η Πολιτεία είναι ανεπαρκής έως εντελώς απούσα. Ενώ θα ΄πρεπε να είναι παρούσα όχι μόνο κατασταλτικά αλλά πρώτα απ' όλα παρέχοντας την ανάλογη ΠΑΙΔΕΙΑ από την νηπιακή ακόμα ηλικία. Αν βεβαίως θέλουμε πραγματικά να απαλλαγούμε κάποτε οριστικά από αυτή την "εθνική μας ντροπή".
Έτσι, όλο το βάρος πέφτει όπως πάντα στον "πατριωτισμό των Ελλήνων". Στους αφανείς ζωόφιλους που αφιερώνουν όλο τον ελεύθερο χρόνο τους και από το υστέρημά τους κάνουν ό,τι μπορούν.
Και φυσικά κανείς υπεύθυνος δεν μιλά για τα σφαγεία (που ίσως θα έπρεπε να είναι το πρώτο θέμα), για τα πειράματα, για την καταστροφή που έχει προκαλέσει ο άνθρωπος σε όλο το περιβάλλον του.
Δεν ωφελεί να κάνουμε ότι δεν ξέρουμε.
Ας αρχίσουμε αλλάζοντας τον εαυτό μας και ας αγωνιστούμε παράλληλα για να αλλάξει η απαράδεκτη αυτή κατάσταση γύρω μας.
Είναι καιρός να κάνουμε κάτι.
Είναι καιρός να πάψουμε να ντρεπόμαστε που είμαστε άνθρωποι!».

Μίκης Θεοδωράκης, 29-3-2018

Παρασκευή, 30 Δεκεμβρίου 2016

ΕΚΘΕΣΗ "ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ", ΛΙΜΝΗ 1993

Η έκθεση γλυπτικής-κατασκευών του μαθητικού περιοδικού "Προσωπική Ευθύνη" του Γυμνασίου Λίμνης Ευβοίας πραγματοποιήθηκε από τις 10 έως τις 23 Αυγούστου 1993, στα πλαίσια των ετήσιων πολιτιστικών εκδηλώσεων "Ελύμνια".

Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 8-9-1993.
(για μεγάλη μεγέθυνση, δεξί κλικ στη φωτό και επιλογή "Άνοιγμα σε νέο παράθυρο")

Τα έργα δημιουργήθηκαν στο διάστημα από τα τέλη Ιουνίου έως τις αρχές Αυγούστου 1993, ύστερα από εντατική και επίπονη προσπάθεια των παιδιών, με το συντονισμό του φιλόλογου Δημήτρη Μπαρσάκη.

Βασική καλλιτεχνική ομάδα:
Ανθούλα Αποστόλου
Κατερίνα Καλκούνη
Μαρία Κουρέλη
Βαγγελίτσα Νικολάου
Σοφία Παπακωνσταντοπούλου
Θανάσης Παπαθεοδώρου
Μαριλένα Πασχάλη
Ελένη Στάμου
Μαρία Στάμου
Εύη Συροπούλου

Συμμετείχαν (από άλλα σχολεία):
Άννα Αναστασίου
Μαριάννα Αργυρόπαις
Σοφία Αργυρόπαις
Αντωνέλλα Περάματζη
.




Οι τίτλοι των έργων:
1. Νεκρό τοπίο
2. Μεσόγειος
3. Βοήθεια!
4. Έγκλημα
5. Μάτια μαρτύρων
6. Μνημείο
7. Ο απόλυτος παραλογισμός
8. Ζητείται τραγούδι
9. Ο ασύλληπτος χρόνος
10. Σήματα καπνού
11. Μια κοινή κρεμάστρα
12. Συρματόπλεγμα
13. TV
14. Αργός θάνατος
15. Η ψαριά του ποιητή
.
Συρματόπλεγμα

Βοήθεια!

Μνημείο

Μνημείο

Νεκρό τοπίο

Νεκρό τοπίο

Μάτια μαρτύρων (λεπτομέρεια)

Μια κοινή κρεμάστρα

Τουλάχιστον 3.000 άτομα επισκέφτηκαν την έκθεση (με βάση τον αριθμό των φυλλαδίων που δίνονταν στην είσοδο) στο διάστημα των δύο εβδομάδων που λειτούργησε. Το βιβλίο των επισκεπτών πλημμύρισε από τα εγκωμιαστικά και πολύ συγκινητικά σχόλια του κοινού, απλών ανθρώπων αλλά και αρκετών επωνύμων...


Μέσα από αυτή την πρωτότυπη εικαστική παρέμβαση, τα παιδιά απέκτησαν πολύτιμα βιώματα, λευτερώνοντας και αξιοποιώντας τη δύναμη της φαντασίας τους, ανακαλύπτοντας και κοινωνώντας το μεγαλείο της δημιουργικής πράξης. Μιλώντας τη γλώσσα της τέχνης, που ανυψώνει τον άνθρωπο πάνω από την ισοπεδωτική καθημερινότητα, μπόρεσαν να εκφραστούν αυθεντικά και αυθόρμητα και να στείλουν ένα μεγάλο μήνυμα ευθύνης και ευαισθησίας, ένα πολύ δυνατό ερέθισμα για βαθύτερο προβληματισμό στο θέμα του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής.

ΥΓ. Αφορμή για τούτη την ανάρτηση -ευτυχώς- ήταν ένα πρόσφατο σχόλιο από Ανώνυμη (Aknown) σε μια παλαιότερη ανάρτησή μου με τίτλο "Καλή Χρονιά με τις αλησμόνητες ευχές ενός Συμβόλαιου Συνεργασίας του 1993", όπου η Ανώνυμη αναφέρει ότι το 1993 την είχαν φωτογραφίσει για μια έκθεση (στη Λίμνη) όταν ήταν τριών ετών. Και θυμήθηκα το εγγονάκι της Ντόρις, το μικρό κοριτσάκι με τις ξανθές μπούκλες, που είχα ο ίδιος φωτογραφίσει δίπλα σε μερικά έργα ("Βοήθεια!", "Μνημείο", "Νεκρό τοπίο"). Οι φωτογραφίες ήταν διαθέσιμες ως καρτούλες στους επισκέπτες της έκθεσης. 

Σάββατο, 3 Σεπτεμβρίου 2016

ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΙΝΟΥ

Κρινάκι της άμμου
Κρινάκι του γιαλού
Της Θήρας, της Πύλου
Της Κηρίνθου οι μνήμες

Δευτέρα, 12 Οκτωβρίου 2015

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ...

Μερικές προσωπικές μου εργασίες για τη βοήθεια των μαθητών του γυμνασίου στα φιλολογικά μαθήματα. Πατήστε στους τίτλους, για να κατεβάσετε τα κείμενα σε PDF.





 Και για δημιουργική ξεκούραση στην ομορφιά της ποίησης και της μουσικής...

Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2015

ΤΟ "ΟΧΙ" ΚΑΙ ΤΟ "ΝΑΙ"

"'Ο άνθρωπος που έλεγε όχι", ένα παραμύθι του Σωτήρη Χατζάκη για το σήμερα και κυρίως για το αύριο, αύριο που δεν θα πρέπει να ξεγελαστούμε εάν ακούσουμε τους εκπροσώπους του "ναι" να φωνάζουν "όχι"! Ας απολαύσουμε το παραμύθι όπως το διάβασε ο συγγραφέας στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας τη δεκαετία του '90. Και θα καταλάβουμε τι πραγματικά σημαίνει "όχι" και τι "ναι", σήμερα αλλά και αύριο...


Δευτέρα, 22 Δεκεμβρίου 2014

ΑΚΡΩΣ ΕΠΙΚΑΙΡΟ!

Μεσπίλη ανθοφορούσα, ψυχή ευθυμούσα...
 Χρόνια Πολλά!

Πέμπτη, 9 Οκτωβρίου 2014

Γραμματοσειρά Γραμμικής Β

Για την "Ομάδα Μυκηναίων Γραφέων" της Α΄ τάξης του Γυμνασίου Ψαχνών: Download Linear B.

Παρασκευή, 16 Μαΐου 2014

Η ΛΑΪΚΗ ΔΟΞΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΑΜΠΗΔΟΝΑ

Ανθισμένες αρσενικές παιωνίες στη Δίρφη.

Κατά την παράδοση, στη Δίρφη φυτρώνει ένα φυτό το οποίο ονομάζεται λαμπηδόνα (=λάμψη) και δεν είναι ορατό την ημέρα, αλλά τη νύχτα μπορεί να γίνει αντιληπτό από το φως που εκπέμπει. Λέγεται μάλιστα, ότι εάν τύχει και το φάνε τα πρόβατα, τότε λάμπουν σαν χρυσά τα δόντια τους, ενώ εάν κάποιος καταφέρει να αποκτήσει μια λαμπηδόνα, γίνεται πάμπλουτος, γιατί το φυτό αυτό έχει την ιδιότητα να μετατρέπει τα πάντα σε καθαρό χρυσάφι. Την εν λόγω δοξασία διασώζει ο βοτανολόγος Θεόδωρος Ορφανίδης (Γεωπονικά, Αθήναι 1872, τ. Α΄, σ. 62-3), ο οποίος σημειώνει ότι την άκουσε σε πολλά όρη που επισκέφθηκε, ιδίως δε στον Πάρνωνα της Κυνουρίας (Μαλεβό), την Κυλλήνη (Ζήρια), τον Παρνασσό, τα Αροάνια όρη και τη Δίρφη της Εύβοιας.
                                                        
Στη "μαγική" λαμπηδόνα αναφέρεται και ο μεγάλος μας λαογράφος Νικόλαος Πολίτης (Παραδόσεις - Μέρος Β΄, εκδ. Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήναι 1904, σ. 906-8), παρατηρώντας ότι παρόμοιες δοξασίες, για κάποιο φυτό το οποίο λάμπει τη νύχτα και χρυσίζουν τα δόντια των βοσκημάτων όταν το φάνε, συναντάμε στη Συρία, το Κουρδιστάν, την Αρμενία, την Περσία, την Αίγυπτο και τον Πόντο (κατά τον P. Ascherson, 1839) όπως και στην Παλαιστίνη (το φυτό με το όνομα βατταρίτις, κατά τους Βυζαντινούς χρονογράφους Γεώργιο τον Αμαρτωλό και Γλυκά) αλλά και στις παραδόσεις των Σλάβων, των Σικελών, των Ιταλών και άλλων λαών.

Φαίνεται δε, καθώς επισημαίνει και ο Ν. Πολίτης, ότι η λαμπηδόνα ταυτίζεται με το φυτό αγλαόφωτις ή αγλαοφώτις της αρχαιοελληνικής παράδοσης. Σύμφωνα με τον ρωμαίο συγγραφέα του 2ου/3ου αι. μ.Χ. Κλαύδιο Αιλιανό (Περί ζώων ιδιότητος, 14.27.1-6), η αγλαόφωτις, η οποία καλείται και κυνόσπαστος, δεν διακρίνεται την ημέρα ανάμεσα στα άλλα φυτά, ενώ τη νύχτα λάμπει σαν άστρο. Ο ίδιος συγγραφέας (ό.π., 14.27.6-37) εξηγεί ότι το όνομα κυνόσπαστος οφείλεται στο γεγονός ότι εκείνος ο οποίος εντόπιζε και ήθελε να αποκτήσει την πολυπόθητη αγλαοφώτιδα, χρησιμοποιούσε με τέχνασμα έναν κύνα (σκύλο) για να την ανασπάσει (να την ξεριζώσει), διότι ήταν γραφτό να πέθαινε αμέσως μετά την πράξη του όποιος την ξερίζωνε, κι έτσι πέθαινε ο σκύλος, τον οποίο ακολούθως έθαβε με τιμές ο ευεργετημένος ιδιοκτήτης του.
Από τον Διοσκουρίδη τον Πεδάνιο (Περί ύλης ιατρικής, 3.140.1-7), περίφημο γιατρό, φαρμακολόγο και βοτανολόγο του 1ου αι. μ.Χ., πληροφορούμαστε ότι το πολύτιμο φαρμακευτικό φυτό γλυκυσίδη, το γνωστό επίσης ως παιωνία, έφερε και την ονομασία αγλαοφώτις καθώς και αρκετές άλλες, όπως παιώνιον, πεντόροβον, Ιδαίοι δάκτυλοι, ορόβαξ, οροβάδιον, αιμαγωγόν, πασιθέη, μηνογένειον, μήνειον, Πανός κέρατον, θεοδώρητον, φθίσις, σελήνιον, σεληνόγονον (κατά τους προφήτες) και κάστα (κατά τους Ρωμαίους). Διευκρινίζει δε ο Διοσκουρίδης, ότι η γλυκυσίδη είναι για την ακρίβεια η αρσενική παιωνία, αλλά γενικότερα μπορεί να ονομάζεται γλυκυσίδη και η θηλυκή.
Η ταύτιση της λαμπηδόνας με τη μυθική αγλαοφώτιδα των αρχαίων και, αντίστοιχα, της αγλαοφώτιδας με το φυτό γλυκυσίδη, δηλαδή την παιωνία (ή παιώνια), μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η γενεσιουργός αιτία της περί της λαμπηδόνας δοξασίας θα πρέπει να έχει σχέση με τα εντυπωσιακά και λαμπερά ακόμα και στο σκοτάδι, λευκά άνθη της αρσενικής παιωνίας (Paeonia mascula hellenica), η οποία ενδημεί στη Δίρφη και σε μερικά άλλα ελληνικά βουνά με ασβεστολιθικά πετρώματα, όπου επίσης συναντάμε την ίδια δοξασία.

© Δημήτρης Μπαρσάκης 2014

Σάββατο, 5 Ιανουαρίου 2013

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΡΙΚΑΚΗΣ (10)

Ο Δημήτρης Ρικάκης διαβάζει 10 αυτοτελή κείμενά του από το βιβλίο του "Μικρά" (Γαβριηλίδης, 1991).

Τη μαγνητοφώνηση έκανε ο ίδιος, κάπου στις αρχές της δεκαετίας του '90. Στην κασέτα συμπεριέλαβε περίπου τα μισά από τα 50 κείμενα του βιβλίου του, αλλά αρκετά από αυτά έχουν προβλήματα από άποψη ήχου. Έτσι, επέλεξα τα 10 που ακούγονται σχετικά καλύτερα και είναι κατά σειρά τα εξής:
1. Ο Ελευθερωτής
2. Η Συνεδρίαση
3. Το Προπατορικόν
4. Η Στέγη
5. Η Φάκα
6. Ο Γιατρός
7. Ο Αριθμός
8. Οι Ιππότες
9. Η Έξοδος
10. Η Ασθενής

Τρίτη, 25 Δεκεμβρίου 2012

ΤΟ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΟ ΜΑΝΤΡΙ

Η Άννα Συνοδινού διαβάζει "Το ευλογημένο μαντρί" του Φώτη Κόντογλου...


Το διήγημα περιλαμβανόταν στο Ανθολόγιο Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Α' τάξης γυμνασίου, αλλά πριν μερικά χρόνια, κάποιοι ανεγκέφαλοι ιθύνοντες της ελληνικής Παιδείας φρόντισαν να το "κόψουν"!

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ! 

Τρίτη, 18 Σεπτεμβρίου 2012

ΛΕΙΠΩ ΣΕ ΤΑΞΙΔΙ...

... ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΜΑΚΡΥ ΤΑΞΙΔΙ, ΣΤΑ ΑΙΝΙΓΜΑΤΙΚΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΜΕΣΣΑΠΙΩΝ, ΓΥΡΩ ΣΤΑ 4.000 ΧΡΟΝΙΑ ΠΙΣΩ, ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΥΛΓΑΡΟ-ΣΚΟΠΙΑΝΑ ΣΥΝΟΡΑ, ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΜΑΙΔΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΙΟΝΕΣ, ΚΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΑΟΝΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΤΙΑ ΑΛΒΑΝΙΑ, ΣΤΗ ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΥΒΟΙΑ, ΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ, ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗ ΣΑΛΕΝΤΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΙΤΑΛΙΑΣ.

ΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ, ΟΜΩΣ, ΔΕΝ (ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ) ΜΙΛΟΥΝ ΤΗΝ ΩΡΑ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΤΗ ΜΑΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΞΙΔΙΟΥ. ΑΛΛΙΩΣ... ΠΑΕΙ Η ΜΑΓΕΙΑ!
_______________________
ΑΣΧΕΤΟ: Μήπως ξέρει κανείς το ζώο της φωτογραφίας; Έστω το όνομά του. Το συνάντηση σε μια αγροτική-δασική περιοχή, κάπου 3 χιλιόμετρα βορειοανατολικά των Ψαχνών. Το μήκος του είναι περίπου 10 εκατοστά!


Κυριακή, 20 Μαΐου 2012

ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ...

Το είχα κι ο ίδιος λησμονήσει. Αλλά οι φίλοι εκεί στο Μαντούδι το φύλαξαν με περισσή αγάπη. Με το κιτρινισμένο αποτύπωμα του χρόνου να ποτίζει το χαρτί... αμετάκλητο. Μια διάσταση που δεν υποψιαζόμουν τότε που το έγραφα, αν και ήξερα ότι υπήρχε ένα κενό στο... παραμύθι. Ξεχωριστές  ευχαριστίες στον Αντώνη Λάμπρου.


Ήταν ένα παραμύθι
που έπαψαν να το λένε
ώσπου το ξέχασαν...
Κι έζησε αυτό καλά
κι αυτοί πεθάναν...

(Δ.Μ. 1996)


Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2012

ΣΕ ΑΛΛΟΤΡΙΟ ΠΛΑΝΗΤΗ

 
Ξεριζωμένα μάτια αρχαίων γλαυκών
άπειρα τσαλαπατημένα στους δρόμους της Αθήνας

Ρέει φως νεκρό ο τόπος
ανάμεικτο με αγέννητα δάκρυα


Παρασκευή, 6 Ιανουαρίου 2012

ΘΕΟΦΑΝΙΑ και ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

Φωτογράφισα τη σημερινή αυγή, με αυτό το φωτεινό κενό ανάμεσα στα σύννεφα... να με προκαλεί να αποτυπώσω μέσα του μια σκέψη μου, ένα λόγο, ίσως μια ευχή, ένα ποίημα... Τίποτε όμως δεν βρήκα, τίποτε δεν θα μπορούσε να ταιριάζει, παρά μόνο τα πάντα, μια Θεοφάνεια μόνο, σήμερα των Θεοφανίων, μια Θεοφάνεια απαρατήρητη, χωρίς αντικειμενική αξία...